Fundacja – najważniejsze informacje
Jak założyć fundację – krok po kroku
Założenie fundacji wymaga podjęcia kilku kolejnych czynności: określenia celu, przeznaczenia majątku, złożenia oświadczenia o ustanowieniu fundacji, przygotowania statutu, powołania organów oraz rejestracji w Krajowym Rejestrze Sądowym.
Fundację może ustanowić zarówno osoba fizyczna, jak i osoba prawna. Fundator może być również cudzoziemcem albo podmiotem zagranicznym, natomiast siedziba fundacji powinna znajdować się na terytorium Polski.
Więcej informacji: Zakładanie i likwidacja fundacji i stowarzyszeń
1. Określenie celu fundacji
Pierwszym etapem jest ustalenie, po co fundacja ma zostać powołana.
Ustawa o fundacjach wskazuje, że fundacja może realizować cele społecznie lub gospodarczo użyteczne, np. związane z ochroną zdrowia, nauką, edukacją, kulturą, pomocą społeczną czy ochroną środowiska.
Cel powinien być sformułowany na tyle precyzyjnie, aby było wiadomo, czym fundacja ma się zajmować, ale jednocześnie nie powinien nadmiernie ograniczać jej przyszłego działania.
2. Majątek fundacji
Fundator powinien wskazać składniki majątkowe przeznaczone na realizację celu fundacji.
Mogą to być m.in.:
- środki pieniężne,
- papiery wartościowe,
- rzeczy ruchome,
- nieruchomości,
- inne prawa majątkowe.
Jeżeli fundacja ma prowadzić działalność gospodarczą, środki przeznaczone na tę działalność nie mogą być niższe niż 1000 zł.
3. Akt fundacyjny
Oświadczenie o ustanowieniu fundacji powinno co do zasady zostać złożone w formie aktu notarialnego.
W akcie fundacyjnym wskazuje się przede wszystkim:
- cel fundacji,
- majątek przeznaczony na jego realizację.
Wyjątkiem jest fundacja ustanawiana w testamencie, gdzie forma aktu notarialnego nie jest wymagana.
4. Statut fundacji
Statut jest podstawowym dokumentem określającym sposób funkcjonowania fundacji.
Powinien regulować m.in.:
- nazwę,
- siedzibę,
- majątek,
- cele,
- zasady i formy działania,
- skład zarządu,
- sposób powoływania zarządu,
- kompetencje członków zarządu.
Może również regulować inne kwestie, np. zmianę statutu, zmianę celu, działalność gospodarczą, powołanie rady fundacji czy zasady likwidacji.
Więcej informacji: Statut fundacji i stowarzyszenia – przygotowanie i analiza
5. Powołanie zarządu
Każda fundacja musi posiadać zarząd.
To zarząd kieruje działalnością fundacji i reprezentuje ją na zewnątrz.
Już na etapie tworzenia statutu warto dobrze określić:
- liczbę członków zarządu,
- długość kadencji,
- zasady powoływania i odwoływania,
- sposób reprezentacji,
- zasady podejmowania uchwał.
Źle zaprojektowany statut często powoduje problemy dopiero po kilku latach, gdy dochodzi do zmiany zarządu albo sporu wewnętrznego.
6. Rejestracja fundacji w KRS
Fundacja podlega obowiązkowemu wpisowi do Krajowego Rejestru Sądowego i uzyskuje osobowość prawną dopiero z chwilą wpisu.
Sąd rejestrowy bada m.in., czy:
- fundacja została prawidłowo ustanowiona,
- statut jest zgodny z prawem,
- cele fundacji są zgodne z przepisami,
- dokumenty zostały prawidłowo przygotowane.
Więcej informacji: KRS dla fundacji i stowarzyszeń – rejestracja i zmiany
7. Co po wpisie fundacji do KRS?
Sama rejestracja nie kończy wszystkich obowiązków.
Po wpisie trzeba zadbać m.in. o:
- rachunek bankowy,
- księgowość,
- dokumentację wewnętrzną,
- prawidłowe uchwały organów,
- obowiązki podatkowe i sprawozdawcze,
- ewentualne umowy z pracownikami, wolontariuszami i kontrahentami.
Fundacje mają również określone obowiązki sprawozdawcze. Ustawa przewiduje coroczne sprawozdanie z działalności, z wyjątkiem określonych fundacji posiadających status OPP i publikujących wymagane sprawozdania w systemie NIW.
Najczęstsze błędy przy zakładaniu fundacji
Najczęściej spotykam się z problemami dotyczącymi:
- zbyt wąsko określonych celów,
- niepraktycznych zasad reprezentacji,
- braku procedury zmiany zarządu,
- braku regulacji dotyczących zmiany statutu,
- niewłaściwego określenia kompetencji organów,
- niedopasowania statutu do planowanej działalności gospodarczej,
- zbyt ogólnych zasad likwidacji.
Dobrze przygotowany statut pozwala uniknąć wielu problemów w przyszłości.
Pomoc przy zakładaniu fundacji
Pomagam w całym procesie:
- analizie planowanej działalności,
- przygotowaniu statutu,
- przygotowaniu dokumentów,
- organizacji aktu fundacyjnego,
- powołaniu organów,
- rejestracji w KRS.
Więcej informacji: Prawnik dla fundacji i stowarzyszeń – obsługa prawna NGO
Stowarzyszenie rejestrowe
Jak założyć stowarzyszenie rejestrowe
Stowarzyszenie rejestrowe jest dobrowolnym, samorządnym i trwałym zrzeszeniem osób realizujących wspólnie określone cele niezarobkowe.
Do jego założenia potrzebna jest grupa założycieli, statut, powołanie władz oraz wpis do Krajowego Rejestru Sądowego.
Więcej informacji: Zakładanie i likwidacja fundacji i stowarzyszeń
1. Założyciele stowarzyszenia
Do utworzenia stowarzyszenia rejestrowego potrzebnych jest co najmniej 7 osób.
Prawo do tworzenia stowarzyszeń przysługuje co do zasady osobom posiadającym pełną zdolność do czynności prawnych i pełnię praw publicznych.
Grupa założycielska powinna już na początku uzgodnić podstawowe kwestie dotyczące:
- celu organizacji,
- zasad członkostwa,
- sposobu działania,
- składu organów,
- finansowania działalności.
2. Statut stowarzyszenia
Statut określa sposób działania całej organizacji.
Powinien regulować m.in.:
- nazwę i siedzibę,
- cele i sposoby ich realizacji,
- zasady nabywania i utraty członkostwa,
- prawa i obowiązki członków,
- strukturę władz,
- sposób wyboru organów,
- sposób reprezentacji,
- zasady finansowania,
- sposób zmiany statutu,
- zasady rozwiązania stowarzyszenia.
To właśnie statut jest później podstawowym punktem odniesienia przy sporach wewnętrznych, zmianach władz i kontroli prawidłowości działania organizacji.
Więcej informacji: Statut fundacji i stowarzyszenia – przygotowanie i analiza
3. Zebranie założycielskie
Założyciele podejmują decyzję o utworzeniu stowarzyszenia, uchwalają statut oraz wybierają organy.
Najczęściej są to:
- zarząd,
- organ kontroli wewnętrznej, np. komisja rewizyjna.
Warto od początku zadbać o prawidłowe przygotowanie protokołu i uchwał.
4. Zarząd i organ kontroli
Stowarzyszenie powinno posiadać zarząd oraz organ kontroli wewnętrznej.
Statut powinien jasno określać:
- liczbę członków organów,
- kadencję,
- sposób ich wyboru,
- możliwość odwołania,
- zasady podejmowania uchwał,
- sposób reprezentacji.
Nieprecyzyjne regulacje często powodują problemy dopiero przy pierwszej zmianie władz.
5. Rejestracja w KRS
Po utworzeniu stowarzyszenia zarząd składa wniosek o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego wraz z wymaganymi dokumentami, w tym statutem, listą założycieli i dokumentami dotyczącymi wyboru władz.
Więcej informacji: KRS dla fundacji i stowarzyszeń – rejestracja i zmiany
Ważna zmiana przepisów od 2028 roku
W 2026 r. uchwalono przepisy umożliwiające w przyszłości zakładanie części stowarzyszeń przy wykorzystaniu wzorca statutu i systemu teleinformatycznego. Ustawa ta ma jednak wejść w życie dopiero 30 września 2028 r., więc obecnie nie należy przedstawiać tego jako dostępnej procedury.
To ważne, bo w internecie mogą już pojawiać się informacje o „stowarzyszeniu przez internet”, mimo że rozwiązanie to jeszcze nie obowiązuje.
6. Działalność po rejestracji
Po wpisie do KRS stowarzyszenie może rozpocząć pełną działalność.
W praktyce trzeba następnie uporządkować m.in.:
- rachunek bankowy,
- księgowość,
- dokumentację członkowską,
- uchwały,
- umowy,
- zasady zatrudniania i wolontariatu,
- sprawozdawczość.
Najczęstsze błędy przy zakładaniu stowarzyszenia
Do najczęstszych problemów należą:
- źle określone zasady członkostwa,
- brak jasnej procedury odwołania władz,
- nieprecyzyjna reprezentacja,
- brak regulacji dotyczącej głosowań,
- zbyt sztywne postanowienia statutu,
- niedostosowanie statutu do rzeczywistego modelu działania.
Dobry statut powinien działać nie tylko przy rejestracji, ale także kilka lat później, gdy organizacja będzie się rozwijać.
Pomoc przy zakładaniu stowarzyszenia
Pomagam w:
- opracowaniu statutu,
- przygotowaniu uchwał,
- przygotowaniu dokumentacji założycielskiej,
- rejestracji w KRS,
- późniejszych zmianach władz i statutu.
Więcej informacji: Prawnik dla fundacji i stowarzyszeń – obsługa prawna NGO